memoramus

STOWARZYSZENIE WSPÓŁPRACY ZE WSCHODEM

Katyń 2009

Sprawozdanie merytoryczne – podsumowanie
projektu edukacyjnego Trwała pamięć pokoleń III
organizator projektu: Stowarzyszenie Współpracy ze Wschodem MEMORAMUS w Poznaniu
czas realizacji projektu: wrzesień 2008 – czerwiec 2009
           
Stowarzyszenie Współpracy ze Wschodem MEMORAMUS w Poznaniu powstało wiosną 2006 roku. Ideą naszej działalności jest ocalanie pamięci o losach Polaków na Wschodzie w latach II wojny światowej, ale także wzajemne kontakty młodych ludzi z Polski i krajów byłego Związku Radzieckiego. Stowarzyszenie założyli członkowie poznańskiej Rodziny Katyńskiej oraz dyrektorzy i nauczyciele sześciu poznańskich szkół (licea ogólnokształcące: II, V, VI, XI, Gim. 50, ZSE nr 1), a także osoby, którym bliskie są cele naszego Stowarzyszenia. Obecnie Stowarzyszenie skupia 12 szkół, poza ww. wymienionymi jeszcze licea: VII, XIV, XX, LO w Obornikach Wlkp, Społeczne Gimnazjum „Dębinka” oraz Gimnazjum nr 1 w Murowanej Goślinie.

Projekt Trwała pamięć pokoleń III został opracowany w oparciu o propozycje działań dydaktyczno wychowawczych w poszczególnych szkołach, stając się ogólnym zarysem treści realizowanych w tym przedsięwzięciu. Każda z dwunastu szkół rozwijała i wzbogacała te treści o indywidualne zadania, własny program wychowawczy, szczegółowe zainteresowania i predyspozycje zarówno uczniów, jak i nauczycieli biorących udział w projekcie.

Niniejsze sprawozdanie zostało opracowane w oparciu o nadesłane przez koordynatorów szkolnych projektów sprawozdania oraz obserwacje członków stowarzyszenia. Ogólne wnioski pozwalają stwierdzić, że różnorodność działań przedsięwzięcia, pomysłowość uczniów i nauczycieli, a także zaangażowanie rodziców, czasem dziadków oraz różnych instytucji i osób na co dzień niezwiązanych ze szkołą przyczyniły się do bogactwa efektów projektu oraz popularyzacji problematyki wschodniej.

W realizację projektu zaangażowanych było:
- 386 uczniów,
- 59 nauczycieli (w tym 12 szkolnych koordynatorów)
oraz osoby niezwiązane bezpośrednio ze szkołami.

Instytucje i organizacje wspierające realizację projektu:
Stowarzyszenie „Katyń”, Związek Sybiraków, Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej, Instytut Pamięci Narodowej, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (Instytut Historii, Instytut Wschodni, Instytut Filologii Polskiej), Konsulat Federacji Rosyjskiej w Poznaniu, Towarzystwo Miłośników Miasta Poznania,  Starostwo Powiatowe w Obornikach, Urząd Miasta i Gminy Murowana Goślina, Izba Regionalna w Murowanej Goślinie.

Osiągnięcia projektu to m.in.

Cele poznawcze Pogłębianie wiedzy o losach Polaków na Wschodzie w XX wieku;
Znajomość postaci i wydarzeń historycznych związanych z miejscami martyrologii –  Kozielsk - Katyń, Ostaszków – Twer, Miednoje,  Starobielsk - Charków, Kuropaty;
Poznanie roli państwa i państwowych organizacji w utrwalaniu pamięci o masowych zbrodniach wobec narodu polskiego;
Rozwinięcie zainteresowań problemami współczesnej  historii Polski.
Cele wychowawcze Ukształtowanie postaw patriotycznych i podtrzymywanie tradycji narodowej;
Wytworzenie więzi pokoleniowej między młodzieżą biorącą udział w projekcie a przedstawicielami Rodzin Katyńskich, Związku Sybiraków i Światowym Związkiem Żołnierzy Armii Krajowej;
Rozwinięcie poczucia współodpowiedzialności za przyszłość narodu i państwa
Wykształcenie postaw aktywności społecznej wobec ewolucji badań historycznych.
Umiejętności Korzystanie z różnych źródeł informacji w celu lokalizowania w czasie i przestrzeni ważnych postaci, wydarzeń i zjawisk;
Selekcjonowanie i krytyka różnych źródeł historycznych;
Ocenianie z punktu widzenia etyki życia społeczno-historycznego z zakresu dziejów narodu;
Znajomość pieśni i piosenek o wymowie patriotycznej.

Najważniejsze zadania zrealizowane w projekcie:

  1. Zajęcia lekcyjne (historii, geografii, wiedzy o społeczeństwie, języka polskiego, języków obcych, informatyki, religii, wiedzy o kulturze, godzin wychowawczych) które w różny sposób przybliżały tematykę totalitaryzmu sowieckiego, polskich losów na nieludzkiej ziemi, topografii tych odległych miejsc, itp.;
  2. Wykłady i warsztaty prowadzone przez pracowników IPN i UAM w Poznaniu:
Cykl czterech wykładów o totalitaryzmie komunistycznym prowadzonych przez Jarosława Burcharda, pracownika IPN
Wykład „Podziemie wobec systemu komunistycznego” i prezentacja multimedialna prowadzona przez pracowników IPN z Poznania
Spotkanie inauguracyjne (projekt) połączone z wykładami m.in. prof. Stanisława Jankowiaka  Geneza totalitaryzmu sowieckiego.
Spotkanie z pracownikiem Instytutu Pamięci Narodowej Bartoszem Kuświkiem – przedstawienie prezentacji multimedialnej przygotowanej przez IPN- pt. Zbrodnia katyńska
Wykład  dr Marka Figury z Instytutu Wschodniego - Sytuacja Polaków na Wschodzie w XX wieku, problem deportacji
Wykłady pracownika IPN dot. źródeł totalitaryzmu w Europie
Polacy na Wschodzie – prelekcja pracownika Instytutu Wschodniego   UAM
  1. Spotkania, prelekcje, prezentacje filmów, prezentacje multimedialne, sesje naukowe:
Wywiad z panem Norbertem Kulse – kustoszem Izby Regionalnej, na temat Gośliniaków, którzy zginęli w Katyniu.
Warsztaty z zasad przeprowadzania dobrego wywiadu. Prowadzącym był redaktor naczelny „Magazynu Goślińskiego” Artur Wojtkowiak
Noc filmów wojennych
Zorganizowanie spotkań „Świadkowie historii mówią” z: przedstawicielem Rodzin Katyńskich p. W. Śmigielskim,  z p. kapitanem Stankiewiczem wywiezionym do Rosji do obozu pracy, uczestnikiem walk o Monte Casino i Loretto w Armii gen. Andersa,  z p. U. Hofman – Szare Szeregi, z p. Reginą Linkowską żołnierzem AK działającym na terenie Grodna
Zorganizowanie spotkania z Sybirakami: prelekcje p. Ziemomysła Angera i p. Ireny Górskiej-Zajączkowskiej w klasach oraz wspólna wigilia z Sybirakami z oddziału Związku Sybiraków Poznań-Grunwald
Spotkanie z przedstawicielami Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej
Sesja popularno- naukowa – Mniejszości narodowe w II Rzeczpospolitej
Sesja naukowa „Katyń – pamiętamy”
Sesja naukowa „Patriotyzm wczoraj i dziś”
Sesja naukowa poświęcona Martyrologii Polaków na Wschodzie (montaż słowno-muzyczny " Do Rosji nas, matko wywieźli…")
Seminarium polsko-kazachskie, spotkanie z pierwszym polskim ambasadorem w Kazachstanie M. Gawęckim.
  1. Konkursy tematyczne
Konkurs rysunkowy „Życie Polaków na zesłaniu”
Konkurs literacki na wiersze o tematyce związanej z Golgotą Wschodu
Konkurs prezentacji multimedialnych poświęconych martyrologii Polaków na Kresach
Konkurs Gazetka klasowa Patriotyzm dawniej i dziś
Konkurs recytatorski Adam Mickiewicz i inni romantycy polscy
Konkurs plastyczny – Album katyński - przedstawiający dzieje zamordowanych w Katyniu
Konkurs plastyczny- Golgota Katyńska
Konkurs poetycki - Tren katyński - poświęcony ofiarom zbrodni katyńskiej
Konkurs prezentacji multimedialnych Etiuda Katyńska
Konkurs plastyczny na plakat, znaczek lub plakietkę Losy Polaków na Wschodzie
Konkurs tematyczny na wystawę szkolną i prezentację multimedialną
  1. Publikacje propagujące wiedzę o Polakach na Wschodzie

Wydanie publikacji Twer 2008 Nie skarby są przyjaciółmi, ale przyjaciel skarbem.

  1. Przygotowanie małych form dramatycznych (przedstawienie, drama, itp.), wystawy
Wystawa „Polskie Obozy Zagłady na Wschodzie – Radzieckie Piekło”.
Wystawy: Miasta dawnych Kresów wschodnich w malarstwie i fotografii (Lwów, Wilno, Grodno),  Uroda krajobrazów kresowych w fotografii, Kresy miejscem współistnienia trzech wielkich religii,  Cmentarze, które uczą historii (Łyczakowski, cmentarz Obrońców Lwowa, Na Rosie,) Czymbyło NKWD,  Katyń – pamiętamy
Wystawy: Miasta dawnych Kresów wschodnich w malarstwie i fotografii (Lwów, Wilno, Grodno),  Uroda krajobrazów kresowych w fotografii, Kresy miejscem współistnienia trzech wielkich religii,  Cmentarze, które uczą historii (Łyczakowski, cmentarz Obrońców Lwowa, Na Rosie,)
Wystawa „Życie Polaków na zesłaniu”
Wystawa zdjęć wraz z opisem wrażeń uczestników z III Marszu Pamięci Gniezdowo – Las Katyński
Wystawa fotograficzna poświęcona III Marszowi Pamięci
Wystawa fotograficzna Młodzież w II Marszu pamięci
Wystawa kartograficzna i fotograficzna; Miejsca związane z polskością na Wschodzie
Wystawy: Życie na zesłaniu, Młodzież w Marszach Pamięci, Zbrodnia Katyńska
Wystawa Golgota Wschodu
Wystawa Motyw cierpienia w sztuce
Wystawa poświęcona martyrologii Polaków na Wschodzie
Wystawa fotograficzna XI LO na Wschodzie
Akademia z okazji Dnia Pamięci Mordu Katyńskiego.
Obchody Dni Katyńskich
Przedstawienie „Na nieludzkiej ziemi” – obchody 17 września na terenie V LO
Drama „Śmierć w lesie katyńskim”
Montaż słowno- muzyczny " Do Rosji nas, matko wywieźli…"

Wyjazdy tematyczne

Zwiedzenie wystawy poświęconej Zbrodni Katyńskiej, znajdującej się w Izbie Regionalnej, w Murowanej Goślinie  .
Wyjazd „Śladami AK w Puszczy Świętokrzyskiej”
Wyjazd do Szymbarka, w czasie którego wysłuchano wspomnień Sybiraków oraz zwiedzono dom Sybiraka, pociąg wywożący Polaków na Wschód, bunkier
Muzeum Martyrologii w Żabikowie
Wyjazd na III Marsz Pamięci Gniezdowo – Las Katyński  25.04-1.05.2009.

Udział młodzieży w uroczystościach upamiętniających ważne rocznice związane z historią Polski na Wschodzie

Udział młodzieży w uroczystościach upamiętniających rocznicę 17 września – napadu ZSRR na Polskę
Udział młodzieży w Obchodach Dnia Katyńskiego
Marsz Żywej Pamięci Polskiego Sybiru w Białymstoku

Współpraca szkół partnerskich z Polski i krajów byłego ZSRR w ramach międzyszkolnych wymian młodzieży

Wymiana ze szkołami w Mińsku i Smoleńsku
Wymiana ze szkołą w Charkowie
Wymiana z młodzieżą z Liceum w Twerze, podczas której młodzież polska i rosyjska wspólnie uczestniczyła w wyjeździe do Ostaszkowa i oddała hołd ofiarom komunistycznych zbrodni na terenie Państwowego Kompleksu Memorialnego w Miednoje - gdzie znajdują się Rosyjski Cmentarz Ofiar Represji Stalinizmu oraz Polski Cmentarz Wojenny.
Wymiana ze Szkołą Specjalistyczną nr 53 w Kijowie

Międzyszkolna wymiana młodzieży z rosyjskojęzyczną Szkoła Ogólnokształcąca nr 2 w Majkainie w Kazachstanie, Liceum

Ogólnokształcącym na Krymie (Ukraina) oraz podpisanie porozumienia z Liceum Artystycznym w Mińsku.

Inne działania

Przeprowadzenie sondy wśród Gośliniaków na temat ich wiedzy o Katyniu
Sonda uliczna:  Co oborniczanie, poznaniacy wiedzą o Katyniu?
Ankieta i reportaż  Pamiętamy? Katyń?
Sztafeta do Lusowa poświęcona pamięci por. Janinie Lewandowskiej i gen Józefowi Dobór-Muśnickiemu.
Zbiórka darów dla Polaków na Wschodzie,
Zbiórka darówdla parafii w Przemyślanach
Prezentacja multimedialna  i film na bazie materiałów z Szymbarka
Prezentacje multimedialne: wyprawa do Katynia, Kresy, Stworzenie mapy polskich zesłańców
Prezentacja multimedialna z II Marszu Pamięci
Przygotowanie przez uczestników Marszu Pamięci reportażu multimedialnego
Udział w ogólnopolskim konkursie plastycznym na plakat z okazji 70 rocznicy zbrodni katyńskiej organizowanym przez stowarzyszenie „Parafiada” z Warszawy
Udział uczniów w olimpiadzie „Losy Polaków na Wschodzie po 17 września 1939”
Stworzenie biblioteczki edukacji sybirackiej (książki, pamiątki, scenariusze lekcji i przedstawień)
  1. Najbardziej znaczącą, spektakularną częścią projektu był III Marsz Pamięci, w którym 26 kwietnia 2008 roku polscy i rosyjscy uczniowie przeszli wspólnie od stacji Gniezdowo do Lasu Katyńskiego. W Marszu wzięła udział 150-osobowa grupa polskich uczniów wraz z nauczycielami oraz ok. 150-osobowa grupa rosyjskiej młodzieży.
  2. 30 kwietnia br. (w czasie wyjazdu młodzieży na III Marsz Pamięci) w Zespole Szkół w Targowej Górce miała miejsce uroczystość przekazania przez Teofila Rubasińskiego tejże szkole Ziemi Katyńskiej. Temu zasłużonemu Polakowi, który odkrył prawdę już w 1942 towarzyszyli uczniowie XI LO – Paweł Bednarek i Krzysztof Jezierski, którzy rok wcześniej, podczas II Marszu tę ziemię zebrali.
  3. Na początku czerwca br. ze Smoleńska do Poznania przyjechały zaprzyjaźnione z naszym Stowarzyszeniem Polki ze Smoleńska, w tym Rościsława Tymań – Prezes Domu Polskiego w Smoleńsku.  Głównym celem ich przyjazdu było przystąpienie do egzaminu z języka polskiego przed Państwową Komisją Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego.  Egzamin zakończył się sukcesem: wszystkie panie zdały egzamin i otrzymają certyfikaty.
  4. Projekt edukacyjny, w tym wyjazd na III Marsz Pamięci: stacja Gniezdowo – Las Katyński oraz udział w IX Marszu Żywej Pamięci Polskiego Sybiru w Białymstoku
  5. Patronat medialny — Radio Merkury, Radio Emaus, Głos Wielkopolski,

W sprawozdaniach podkreślają dyrektorzy i koordynatorzy niezwykle cenne aspekty poznawcze całego projektu, nie tylko dla uczniów, ale także dla nauczycieli i środowiska rodziców. Działania projektowe przyczyniły się także do kształtowania przyjaznych i partnerskich relacji między uczniami i nauczycielami. Tegoroczny wyjazd wzbogacony został także o bezpośrednie kontakty z młodzieżą rosyjską w Smoleńsku: spotkanie w Domu Oficera, a szczególnie pełen emocji mecz polsko-rosyjski w Szkole Kadetów. Oto wybrane spośród sprawozdań szkolnych opinie:

  1. Bezpośrednie potkanie z miejscami martyrologii narodu polskiego wzbudziły wśród uczniów prawdziwie głębokie wzruszenia. Widziałem to, kiedy rozmawiali ze sobą na cmentarzu katyńskim czy w autobusie. Zrozumieli całą głębię zbrodniczości totalitaryzmów, a co ważne, bez nacjonalistycznej niechęci wobec współczesnych Rosjan (II LO);
  2. III Marsz Pamięci to głównie bardzo pozytywne zaskoczenie przygotowaniem do Marszu Rosjan i Polaków ze Smoleńska. Zaangażowanie administracji i gubernatora, Szkoły Kadetów i pracowników „Memoriału” nieporównywalne z I i II Marszem (VI LO);
  3. Realizacja projektu dostarczyła wszystkim nie tylko dodatkowej wiedzy ,ale i wielu przemyśleń i refleksji. Tego typu projekty przemawiają do młodego pokolenia i dają wymierne efekty poznawcze i wychowawcze (XI LO);
  4. Zauważamy też coraz większe zainteresowanie nauczycieli różnych przedmiotów, którzy deklarują swoją współpracę (G. 50);
  5. (…) wiedzieć o takim miejscu a zobaczyć je na własne oczy to dwie zupełnie różne sprawy. Uważam, że jak największa liczba młodzieży powinna odbyć pielgrzymkę do tego miejsca męczeństwa naszych rodaków. Szczególnie ważne są spotkania z rodzinami zamordowanych tam Rosjan, bo dają możliwość szerszego spojrzenia na tą zbrodnię i poczucie solidarności ze wszystkimi krzywdzonymi przez systemy totalitarne ludźmi (V LO).

Dyrektorzy szkół podkreślają znaczące, osobiste zaangażowanie nauczycieli koordynatorów w realizację projektu, którzy zaskakiwali często pomysłowością rozwiązań i umiejętnością pozyskiwania sojuszników dla tak ważnego tematu. Projekt pomógł zrozumieć także Rosję i Rosjan z ich trudną historią, ale także niełatwą współczesnością.

Okazuje się, że zakłamywana przez lata PRL-u historia XX wieku, w tym tragicznych losów Polaków na Wschodzie wymaga od nas zbiorowego wysiłku, aby dać świadectwo prawdzie. Działania naszego Stowarzyszenia pokazują, że można to robić z powodzeniem. Ważnym aspektem działań projektowych jest także to, iż przybliżając losy Polaków na nieludzkiej ziemi nie zapomina się w tej szczególnej pracy dydaktyczno-wychowawczej o wielkopolskim rozdziale II wojny światowej, który także woła o prawdę i obecność w świadomości młodych ludzi.

Ze wszystkich sprawozdań wyłania się obraz uczniów, dla których patriotyzm, przywiązanie do swych korzeni, do Polski nie są pustymi pojęciami. Projekt edukacyjny Trwała pamięć pokoleń III pokazał wartości, które dla naszej młodzieży są ważne, budzą ich szacunek i uznanie.

Opracowanie całości (na podstawie sprawozdań ze szkół):

Małgorzata Czwojda- Szermer – nauczyciel V LO,

Barbara Zatorska - sekretarz Stowarzyszenia

Zapisy w tabelach zostały w dużej części skopiowane ze sprawozdań szkolnych, tak więc zdarzają się powtórzenia oraz niekonsekwencje interpunkcyjne.

Poznań, wrzesień 2009